رشد طبيعى مو
رشد مو در دو مرحله اتفاق مىافتد که شامل يک مرحله رشد بهمدت ۲ تا ۶ سال و يک مرحلهٔ استراحت به مدت ۲ تا ۳ ماه است. بعد از اين مراحل مو مىريزد و مرحلهٔ جديدى آغاز مىشود. در هر زمان مشخص حدود ۱۵ درصد موها در مرحله استراحت هستند، بنابراين از ميان ۱۰۰ هزار (يا بيشتر) رشتهٔ موى روى سر، ۷۰ تا ۱۰۰ رشتهٔ آن در روز مىريزد. با افزايش سن ميزان رشد بسيارى از ريشههاى مو شروع به کاهش مىکند و عملکرد برخى از آنها بهکلى متوقف مىشود. در حدود سن ۲۵ سالگى موهاى اکثر افراد شروع به کمپشت شدن و خط مو شروع به عقبنشينى مىکند. اين روند ادامه مىيابد بهطورى که در حوالى سن ۶۵ سالگى حدود ۶۵ درصد افراد بهطور قابل توجهى موى خود را از دست مىدهند.
شورهٔ سر
ذرات کوچک سفيدى که ممکن است روى شانههاى شما بريزد و روى لباس رنگى تيره شبيه دانههاى برف بهنظر آيد، صرفاً ذرات کوچک پوست مردهٔ سر هستند. شايعترين علت اين عارضه، التهاب پوستى سبورئيک (به مبحث التهاب پوستى سبورئيک مراجعه کنيد)، خفيف است. شورهٔ سر يک عارضهٔ وخيم نيست ولى اکثر مردم آن را ناخوشايند مىدانند.
رشد مو به سمت داخل
موهائى که به سمت داخل رشد مىکنند، داراى نام جالب پزشکى ”التهاب کاذب ريشهٔ موى ريش“ هستند. اين عارضه در مردان سياهپوست و ساير افرادى که داراى موى خشن و مجعد هستند، شايعتر است. نوک اين موهاى خشن قبل از رسيدن به سطح در پوست نفوذ مىکند و يا اينکه به سمت عقب پيچ مىخورند و پوست را سوراخ و يک جوش کوچک چرکى ايجاد مىکنند. اين واکنش بيشتر يک واکنش نسبت به جسم خارجى است تا يک عفونت. با اين حال اين عارضه محرک است و تراشيدن ريش را دشوار و دردناک مىکند.
بهترين درمان بلند کردن ريش است، زيرا موهاى تازه تراشيده شده باعث بروز اين مشکل مىشوند. براى افرادى که اينکار غيرقابل قبول است، استفاده از موچين احتمالاً رايجترين راهحل است. تيغهاى مخصوصى در دسترس است که بهکار بردن آنها نتايج متفاوتى داشته است. فرآوردههاى متعددى ممکن است مورد آزمايش قرار گيرند. مواد موبر ممکن است هر ۲ تا ۳ روز بهکار روند. اگرچه بسيارى از اين مواد تحريککننده هستند. ترتينوئين (رتين A) گاهى مؤثر است. مصرف اين ماده بايد بهصورت يک روز در ميان شروع شود، زيرا تحريککننده است. مصرف يک داروى بدون نسخه به نام پراکسيد بنزوئيل ۱۰ درصد ممکن است مفيد باشد.
بسيارى از افرادى که داراى موهاى نرم هستند، دچار عارضهٔ بدون علامت رشد مو به سمت داخل در نواحىاى که بهطور مکرر توسط لباس سائيده مىشوند (بهويژه در کفلها، زانوها، رانها) مىگردند. اين عارضه بهصورت جوشهاى چرکى کوچک که در مرکز آن موى پوشيده شده توسط لايهٔ نازکى از پوست قرار دارد، ظاهر مىشود. بروز اين ضايعات را مىتوان به ميزان زيادى با تميز کردن شديد اين نواحى با يک ليف حمام زبر که نوک موها را بلند مىکند و آنها را آزاد مىسازد، کاهش داد.
نشانگان موى غيرقابل شانه شدن
من قصد پرداختن مشروح به اين موضوع را ندارم. در برخى از افراد بهطور نادر نقصى در ساقهٔ مو باعث مىشود که موها بهطور نامرتب و در جهتهاى مختلف قرار گيرند بهطورى که شانه کردن معمولى آنها غيرممکن شود. بهدليل آنکه اين عارضه ارثى است، درمانى غير از کوتاه کردن موها يا پيدا کردن يک آرايشگر ماهر وجود ندارد. در واقع ظاهر اين افراد در صورتىکه مطلوب شما باشد، شبيه افراد پانکى است.
موى بيش از اندازه
موى بيش از اندازهٔ بدن يا هيرزوتيسم اغلب يک مشکل خانوادگى است و در ميان مردم ناحيهٔ مديترانه شايع است. موى بيش از اندازه در زنان جوان و کودکان ممکن است نشانهٔ اختلال غدد درونريز باشد که تنها پزشک قادر به تشخيص آن است. علت اين عارضه در ميان زنان مسنتر فراوانى بيش از اندازهٔ هورمونهاى مردانه (آندروژنها) است. با کاهش ميزان استروژن زنان در اثر افزايش سن، آندروژنها ممکن است خود را بهصورت پرموئى ناخواسته نشان دهند. براى آگاهى از روشهاى درمانى به مطلب زير توجه کنيد.
درمان موى بيش از اندازهٔ بدن
بهکار بردن موچين براى موهائى که گاهى در حوالى صورت، گوشها و چانه ظاهر مىشوند، قابل قبول است. اين موها بعد از ۴ تا ۶ هفته دوباره ظاهر مىشوند.
تراشيدن مو برخلاف تصورات واهى عامه، موها را خشنتر و ضخيمتر نمىکند و باعث تسريع رشد آنها نمىشود. ولى همانطور که اکثر مردان مىدانند، اين کار بايد بهطور مکرر مثلاً هر ۲ تا ۳ روز براى موهاى پا انجام شود.
مومک انداختن يک روش مطلوب براى زدودن موها است و ۶ تا ۸ هفته دوام دارد. اين روش تا حدودى دردناک است و ابتدا بايد توسط يک شخص باتجربه انجام شود.
در صورتىکه موهاى شما ظريف است، بىرنگ کردن آن روش پرهزينهاى نيست و ۶ تا ۸ هفته نيز دوام دارد. مانند هر فرآوردهٔ جديدى که روى صورت بهکار مىرود، مقدار کمى از اين رنگ يا ماده رنگبر را در يک نقطه از پوست بهطور آزمايشى بهکار بريد تا از عدم حساسيت خود به اين مواد شيميائى مطمئن شويد.
مواد شيميائى موبر از راه تجزيه مو درست زير سطح پوست عمل مىکنند. موها ظرف ۱ تا ۲ هفته مجدداً ظاهر مىشوند. در اين مورد نيز قبل از مصرف اين مواد را روى نقطهاى از پوست آزمايش کنيد. دستگاههاى موبر برقى موها را مىگيرند و آنها را مىکَنند. اين روش ممکن است دردناک باشد. رشد مجدد موها مشابه روش کَندن مو با موچين (حدود ۴ تا ۶ هفته) است.
تنها روش مطمئن زدودن مو، از بين بردن ريشه آن با روش تجزيهٔ الکتريکى است. اين روش خستهکننده و پرهزينه است. قبل از انتخاب، صلاحيت متخصص روش تجزيهٔ الکتريکى را بررسى کنيد، افراد آموزش نديده ممکن است باعث آسيب دائمى پوست شوند. در صورتىکه تجزيهٔ الکتريکى بهطور صحيح انجام نشود، امکان رشد مجدد موها نيز وجود دارد.
کچلى
شايعترين شکل کچلى مردان يا تاسى که در پزشکى به آن کچلى مردانه مىگويند، يک فقدان موى ارثى است که از جلوى سر شروع و به پشت آن گسترش مىيابد، و يا از فرق سر به طرف جلو و عقب کشيده مىشود. موهاى دو طرف سر معمولاً طولانىترين دوام را دارند. مردان جوان از ديدن سرهاى برِّاق پدران خود مضطرب مىشوند و از اينکه سرنوشت خود را جلوى چشمان خود مىبينند دچار هراس مىگردند. بعضى از اين افراد در جستجوى با رقهاى از اميد براى جلوگيرى از اين سرنوشت هستند. آنها براى يافتن شيادانى که قولهاى زيادى مىدهند، نياز به جستجوى فراوان ندارند. سالانه بيش از ۱۰۰ ميليون دلار براى درمانهاى فريبکارانهٔ تاسى صرف مىشود.
در مورد کچلى چه مىتوان کرد؟
مدت زيادى نيست که داروى مينوکسيديل که براى درمان فشار خون بالا بهکار مىرفت، بهعنوان محرک رشد مو در برخى از مردان مورد توجه قرار گرفته است. اين دارو اخيراً بهصورت مصرف موضعى مورد تأييد قرار گرفته و تحت عنوان روگائين (Rogaine)، عرضه شده است، و ممکن است اميدوارىهائى در مورد افزايش تراکم موها در افرادى که به تازگى دچار تاسى شدهاند، ايجاد کند. مردانى که بيشترين احتمال سود بردن از روگائين را دارند عبارتند از: مردان جوانى که به تازگى شروع به از دست دادن موهاى فرق سر خود کردهاند. مردان مسنتر، و مردانى که داراى سابقهٔ طولانىتر و ميزان تاسى بيشترى هستند، نامزدهاى خوبى براى استفاده از روگائين نيستند. روگائين هرگز بهعنوان عاملى براى جبران عقبنشينى موى پيشانى شناخته نشده است.
شواهد چندى مبنى بر اينکه روگائين حتى ممکن است در کچلى زنانه مفيدتر باشد، وجود دارد. اين عارضه در زنان مسنتر شايع است و با کم پشت شدن موى بالاى پيشانى و دو طرف سر مشخص مىشود. در صورتىکه احساس مىکنيد کلاهگيس براى شما مناسب نيست، از پزشک دربارهٔ اين دارو نظرخواهى کنيد.
کاشتن مو
در برخى از افراد (عملاً تعداد بسيار کم) که در آنها از دست دادن مو گسترده نيست، کاشتن مو ممکن است مؤثر باشد. تکّههائى از پوست از نواحى مودار طبيعى سر برداشته مىشود و در نواحى تاس جايگزين مىگردد. عوارض احتمالى عبارتند از: تورم پيشانى و پلکها و کرختى پوست سر. اثر بهجاى مانده از جراحى ممکن است قابل توجه باشد.
تسليم رضايتآميز به حکم وراثت سرانجام مناسبترين راهحل است. چون احساس بىاعتبارى انگيزهٔ نهائى اضطراب ناشى از تاسى است، مردان مىتوانند به اين عقيدهٔ عمومى دلخوش شوند که مردان تاس قدرت مردانگى بيشترى دارند.
کچلىهاى برگشتپذير
کمپشتى مو علل شايع متعددى دارد که به مراقبت نامناسب از موها مربوط مىشود. استفادهٔ بيش از حد از فر دائم مو، صاف کردن موها، رنگ کردن مو، و بىرنگ کردن مو باعث شکننده شدن و کنده شدن مو مىشود. حرارت بيش از حد دستگاههاى خشککنندهٔ مو، شيوهٔ آرايشى که موها را محکم مىفشارد، و برس کشيدن وسواس گونه به موها از علل ديگر کم پشت شدن موها است. استفاده از شيوه آرايشى آزادتر مو، مراقبت دقيق و استفاده از مواد محافظتکننده بعد از مصرف شامپو براى پوشاندن و حفاظت مو روشهاى ساده و مناسب نگهدارى مو هستند. شناگران براى جلوگيرى از شکننده شدن موها توسط کلر بهويژه نيازمند پوشيدن کلاه مخصوص و محافظت از موهاى خود هستند.
در برخى از افراد بهطور نادر عارضهاى به نام ”کچلى سمي“ ممکن است بعد از برخى بيمارىهاى وخيم (مثل مخملک) ايجاد شود. اين عارضه گاهى به دنبال حاملگى و مصرف بيش از حد برخى داروها مثل ويتامين A نيز بروز مىکند. کچلى سمى زودگذر است و زمانى که شرايط ايجادکنندهٔ آن خاتمه يابد، مو دوباره رشد مىکند.
شکل ديگرى از کچلى ”تاسى موضعي“ است. علت اين بيمارى ناشناخته است و با نواحى قطعهاى و نامنظم فاقد مو روى سر و ريش مشخص مىشود. متخصصان بيمارىهاى پوست اغلب اين عارضه را با تزريق استروئيد در نواحى بدون مو درمان مىکنند.
کشيدن مو
يکى از علل خاص و بىسر و صداى تاسى قطعهاى ”کشيدن مو“ است که يک رفتار عصبى است و معمولاً در کودکان ظاهر مىشود. يکى از نشانههاى اين عارضه اين است که بسيارى از ساقههاى مو در اطراف محل فاقد مو شکسته شدهاند و موهاى تازه رشد کرده بهطور نامنظم مشهود هستند. کشيدن مو نسبت به رواندرمانى مقاوم است، ولى ممکن است آن را با برخى از انواع داروهاى ضد اضطراب درمان کرد.